Chirurgia kolorektalna to dziedzina medycyny zajmująca się operacyjnym leczeniem schorzeń końcowego odcinka przewodu pokarmowego, czyli jelita grubego oraz odbytu. Chirurg kolorektalny przeprowadza operacje takie jak m. in.: wycięcie części lub całości jelita grubego, wyłonienie stomii, wycięcie guzków krwawniczych odbytu (hemoroidów), zabiegi naprawcze w nietrzymaniu stolca, wycięcie przetoki odbytu itp. Wielu chirurgów posiada też umiejętności i uprawnienia do wykonywania kolonoskopii i zabiegów endoskopowych.

Choroby jelita grubego, które mogą być leczone chirurgicznie:

• Rak i inne nowotwory jelita grubego
• Wrzodziejące zapalenie jelita grubego
• Choroba Leśniowskiego-Crohna
• Niedrożność
• Powikłane zapalenie uchyłków jelita grubego
• Perforacja jelita grubego
• Przetoka i ropień odbytu
• Guzki krwawnicze (hemoroidy)
• Nietrzymanie stolca

Wczesne wykrycie raka jelita grubego zwiększa szanse na całkowite wyleczenie. Badanie na krew utajoną w kale może być pierwszym krokiem diagnostycznym, jednak najważniejszym badaniem w wykrywaniu tej choroby jest kolonoskopia. Jest to badanie umożliwiające bezpośrednią obserwację wnętrza jelita grubego za pomocą elastycznego instrumentu z kamerą (kolonoskopu). W trakcie tego badania możliwe jest wykrycie i usunięcie już niewielkich polipów, a także pobranie wycinków z podejrzanych zmian celem dalszej diagnostyki. Ocenia się, że 25-40% osób po 50. roku życia ma co najmniej jednego polipa w jelicie grubym. Wraz z wiekiem wzrasta częstość występowania polipów i ryzyko ich zezłośliwienia. Usuwanie takich polipów ma na celu prewencję rozwoju raka jelita grubego, ponieważ niektóre polipy mogą przekształcać się w nowotwory.

W przypadku usuniętego polipa, w którym zaczął rozwijać się rak, a zmiana została usunięta w całości na wczesnym etapie choroby, Pacjent jest uznany za wyleczonego i podlega dalszej ścisłej kontroli lekarskiej, nie wymagając dalszego leczenia.

Natomiast w przypadku bardziej zaawansowanego raka jelita grubego konieczne jest wykonanie dodatkowych badań celem oceny progresji choroby (np. tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego, badań z krwi – markerów nowotworowych) oraz zaplanowanie dalszego postępowania – najczęściej leczenia operacyjnego. Zabieg polega na usunięciu fragmentu jelita grubego wraz z guzem, a jego zakres dobierany jest indywidualnie do Pacjenta, w zależności od lokalizacji i stopnia zaawansowania choroby. W niektórych przypadkach przed operacją lub po operacji może być również konieczne przeprowadzenie radioterapii lub chemioterapii celem eliminacji komórek nowotworowych.

Leczenie operacyjne może być przeprowadzone metodą klasyczną, przez otwarcie jamy brzuszej (laparotomia), a także metodami małoinwazyjnymi takimi jak: metody przezodbytnicze, laparoskopia, chirurgia robotowa.

Istotną rolę we wczesnym wykrywaniu raka jelita grubego ma program badań przesiewowych – informacje dostępne pod adresem http://pbp.org.pl.

IBD (ang. Inflammatory Bowel Disease) jest to grupa przewlekłych chorób jelit o podłożu autoimmunologicznym. W Polsce cierpi na nie około 60 tys. osób. Dotykają one pacjentów w każdym wieku, jednak szczyt zachorowań przypada między 15. a 35. rokiem życia.

Najczęstszymi chorobami z tej grupy są:

Choroba Leśniowskiego-Crohna (ang. Crohn’s Disease) – to schorzenie, które może dotyczyć dowolnej części przewodu pokarmowego, począwszy od jamy ustnej aż do odbytu. Najczęściej lokalizuje się jednak w końcowej części jelita cienkiego oraz początkowej jelita grubego. Proces zapalny dotyczy wszystkich warstw ściany jelita.

Wrzodziejące Zapalenie Jelita Grubego (ang. Ulcerative Colitis) – to choroba, która ogranicza się do okrężnicy i odbytnicy. Charakteryzuje się zapaleniem śluzówki jelita, czyli jego wewnętrznej warstwy. Dotyczy zazwyczaj ludzi młodych między 20-40 rż.

Stomia jest to utworzone chirurgicznie połączenie światła przewodu pokarmowego, moczowego lub oddechowego ze skórą.

Stomię wytwarza się w celu:

• wprowadzania substancji odżywczych do światła przewodu pokarmowego u pacjentów, u których występują trudności z przyjmowaniem pokarmów drogą doustną, np. w zaburzeniach połykania, po udarach mózgu, w nowotworach jamy ustnej lub gardła. Pokarm może być podawany np. bezpośrednio do żołądka – mówimy wtedy o gastrostomii lub do światła jelita cienkiego – jejunostomii.
• wytworzenia zastępczej drogi odprowadzenia kału np. w przypadku operacji usunięcia fragmentu jelita grubego z powodu nowotworu. Jeśli stomia wyłoniona jest w obrębie jelita grubego nazywana jest kolostomią, natomiast gdy znajduje się w obrębie jelita cienkiego mówimy o ileostomii.
• odprowadzania moczu bezpośrednio przez skórę, czy to poprzez wszycie do skóry moczowodu (urostomia), zbiornika zbierającego mocz lub bezpośrednio pęcherza (cystostomia).

Stomia może być tymczasowa lub trwała, w zależności od przyczyny, dla której została założona.

Stomia tymczasowa:

• Jest to tymczasowe przekierowanie treści jelitowej lub moczowej na zewnątrz organizmu.
• Może być założona w celu ułatwienia gojenia np. zespolenia jelitowego, zminimalizowania ryzyka infekcji.
• Po ustąpieniu przyczyny, która wymagała założenia stomii tymczasowej, może być przeprowadzona kolejna operacja w celu przywrócenia ciągłości przewodu pokarmowego lub dróg moczowych. Odpowiedni czas, po którym możliwa jest taka operacja, zależy od wielu czynników, takich jak ogólny stan zdrowia pacjenta, rodzaj operacji oraz przebieg gojenia się – zazwyczaj jest to okres 3-6 miesięcy.

Stomia trwała:

• Stomia jest trwała, gdy treści jelitowe lub moczowe są odprowadzane na zewnątrz organizmu na stałe, a przywrócenie ciągłości przewodu pokarmowego lub dróg moczowych nie jest możliwe.
• Wyłaniana może być w zaawansowanych stadiach niektórych chorób nowotworowych, trwałych uszkodzeniach jelit.

Odprowadzenie na zewnątrz organizmu kału lub moczu wiąże się z wypływem poza organizm danej wydzieliny. Ponieważ wypływ odbywa się niezależnie od woli pacjenta, konieczne jest zabezpieczenie otworu przetoki. Do zabezpieczenia wykorzystuje się specjalne plastikowe worki, w których gromadzi się kał (worki kolostomijne lub ileostomijne) lub mocz (worki urostomijne).

Sprzęt stomijny obejmuje także dodatki takie jak:

• Podkłady ochronne: Chronią skórę przed podrażnieniem i zaczerwienieniem.
• Kleje i pasty: Pomagają utrzymać worki na miejscu i chronią przed przeciekaniem.
• Zdejmowane klipsy i zamki: Ułatwiają codzienne zakładanie i zdejmowanie worka.
• Specjalne plastry uszczelniające: Pomagają w utrzymaniu szczelności między skórą a workiem stomijnym.

Ważne jest, aby osoba ze stomią miała zapewniony dostęp do poradni proktologicznej oraz opieki pielęgniarki stomijnej, by nauczyć się prawidłowego użytkowania, pielęgnacji a także dobierania odpowiedniego sprzętu stomijnego. Pacjenci z wyłonioną stomią mogą prowadzić aktywne życie, ale wymaga to nauki i adaptacji do nowych warunków.

W ostatnich latach coraz większe znaczenie w chirurgii, w tym także kolorektalnej mają metody małoinwazyjne takie jak między innymi laparoskopia i chirurgia robotowa. Metody te mogą być wykorzystywane do przeprowadzenia większości zabiegów, także w operacjach jelita grubego.

Laparoskopia to technika chirurgiczna w której lekarz używa kamery i narzędzi wprowadzanych przez niewielkie nacięcia skóry Pacjenta. Obraz wyświetlany jest na monitorze, co umożliwia obserwację obszaru operacyjnego i przeprowadzenie zabiegu za pomocą specjalnych narzędzi.

Chirurgia robotowa to zaawansowana technika chirurgiczna, w której wykorzystuje się systemy robotyczne do przeprowadzenia zabiegów. Robot jest wyposażony w ramiona z narzędziami chirurgicznymi oraz system sterowania. Podobnie jak w laparoskopii, kamera i narzędzia wprowadzane są przez małe nacięcia skóry Pacjenta. Chirurg za pomocą specjalnej konsoli kontroluje robota i przeprowadza operację. Chociaż chirurgia robotowa ma wiele zalet, w tym większą precyzję, ma także pewne ograniczenia i wymaga specjalistycznego szkolenia dla chirurgów.

Zalety chirurgii małoinwazyjnej:

• Mniejsze nacięcia konieczne do przeprowadzenia operacji
• Szybsza rekonwalescencja po zabiegu
• Mniejsze ryzyko infekcji ran pooperacyjnych
• Mniej bólu pooperacyjnego
• Skrócenie czasu hospitalizacji

Ostateczny wybór między metodą klasyczną, laparoskopią a chirurgią robotową zależy od wielu czynników, w tym doświadczenia zespołu chirurgicznego, dostępności sprzętu oraz specyfiki danego przypadku klinicznego.